Μονή Παναγίας Ολυμπιώτισσας: Στο φως σπάνιοι Βυζαντινοί θησαυροί

538
Σπάνια κειμήλια από την Βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Παναγίας Ολυμπιώτισσας, στην Ελασσόνα, συντηρούνται στο Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας. Τους θησαυρούς και την ομάδα των συντηρητών, μας παρουσιάζει η διευθύντρια του Μουσείου, Σταυρούλα Σδρόλια

Χειρόγραφοι κώδικες ακόμη και από τον 13ο-14ο αιώνα, έγγραφα, αυτοκρατορικά χρυσόβουλα, πατριαρχικά σιγίλια (έγγραφα με σφραγίδα του Πατριάρχη), ειλητάρια (πάπυρος ή χαρτί τυλιγμένο σε ρολό), αλλά και έντυπες εκδόσεις από τον 15ο αιώνα, ένας πολύτιμος θησαυρός κρύβεται στην βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Υπεραγίας Θεοτόκου Ολυμπιώτισσας, που είναι το πιο παλιό και το πιο γνωστό μοναστήρι της παρολύμπιας περιοχής και ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Θεσσαλίας.

miniaio_ianoyarioy_16oy_aiona.jpg
Μηνιαίο Ιανουαρίου του 16ου αιώνα (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)

Σε πρώτη φάση βγήκε από το μοναστήρι ένας μικρός αριθμός χειρογράφων και εγγράφων, όσα κρίθηκε ότι χρήζουν άμεσης συντήρησης, καθώς για αιώνες βρισκόταν στην ίδια θέση και είχαν υποστεί τη φθορά του χρόνου. “Ήταν μια δύσκολη εργασία για τους συντηρητές. Έπρεπε να κάνουν λεπτές χειρουργικές κινήσεις για να σώσουν τα κειμήλια και να τα επιστρέψουν στην αρχική τους μορφή, αλλά προστατευμένα πια”, δήλωσε στο “Έθνος της Κυριακής”, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας και διευθύντρια του Διαχρονικού Μουσείου, Σταυρούλα Σδρόλια, αποκαλύπτοντας πως παράλληλα ξεκίνησε και η μελέτη του πολύ σπουδαίου αυτού αρχείου.

katestrammeni_rahi.jpg
Κατεστραμμένη ράχη σε βιβλίο βυζαντινής εποχής (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)
stereosi_difyllon_se_miniaio_toy_18oy_aiona.jpg
Στερέωση φύλλων σε Μηνιαίο του 18ου αιώνα (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)
rapsimo_ton_fyllon.jpg
Ράψιμο των φύλλων (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)

Ο αρχαιότερος κώδικας της μονής (ιστορικό και οικονομικό κατάστιχο) του 18ου αιώνα εκδόθηκε από τον ιστορικό Γρηγόριο Βέλκο και μέσα από αυτόν προκύπτει ανάγλυφα το έργο σπουδαίων προσώπων, όπως ο ηγούμενος Άνθιμος, στα τέλη του 18ου αιώνα, ενώ το αρχείο μικροφωτογραφήθηκε παλαιότερα από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας και είναι προσβάσιμο σε ερευνητές με αντίγραφα για μελέτη. Με το πέρασμα των αιώνων μεγάλο μέρος του αρχείου της βιβλιοθήκης χάθηκε ή υπέστη ζημιές κατά το παρελθόν από λεηλασίες και φυσικές καταστροφές, ωστόσο το σύνολό του διαφυλάχθηκε μέσα από την συνεχή λειτουργία της Μονής Ολυμπιώτισσας από τον 14ο αιώνα και υπό το άγρυπνο μάτι των μοναχών-σήμερα είναι γυναικείο μοναστήρι με μονοψήφιο αριθμό μοναχών.

moni_panagias_olympiotissas.jpg
Μονή Παναγίας Ολυμπιώτισσας

“Από τα ιστορικά στοιχεία που περιέχονται στα τεκμήρια της βιβλιοθήκης, φαίνεται η μεγάλη σημασία της μονής για την υλική και πνευματική υποστήριξη του πληθυσμού της Ελασσόνας, κυρίως τον 18ο αιώνα, οπότε είχε μεγάλη οικονομική δυνατότητα. Πολλοί πεφωτισμένοι μοναχοί ήρθαν από το εξωτερικό την περίοδο του Διαφωτισμού, φέρνοντας μαζί τους σπάνιες και δυσεύρετες εκδόσεις από την Βιέννη και αλλού. Αυτοί βοήθησαν στην πνευματική αναγέννηση των υπόλοιπων μοναχών και στον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης. Επιπλέον η ίδια η Μονή Ολυμπιώτισσας, που δεν γνώρισε κατοχή, την περίοδο εκείνη ήταν στήριγμα για τον ντόπιο πληθυσμό, ενώ οι μοναχοί δεν αρνούνταν την βοήθειά τους και στους Οθωμανούς κατοίκους, όταν είχαν ανάγκη”, μας είπε η κ. Σδρόλια. Από εκείνη την εποχή προέρχονται και πολλά κειμήλια του μουσείου που βρίσκεται εντός της Μονής: εικόνες, χρυσοκέντητα, αργυρά σκεύη, άμφια. Ξεχωρίζει η σπάνια ξυλόγλυπτη βυζαντινή θύρα του 13ου αιώνα, που είναι από τα σπουδαιότερα βυζαντινά κειμήλια της περιοχής της Θεσσαλίας.

i_xyloglypti_thyra_toy_13oy_aiona.jpg
Η ξυλόγλυπτη βυζαντινή θύρα του 13ου αιώνα

Η πρώτη φάση του έργου συντήρησης χειρογράφων ολοκληρώθηκε το προηγούμενο διάστημα και αφορούσε σε έγγραφα που ήταν κατεστραμμένη η στάχωση (βιβλιοδεσία) και άλλα που είχαν υποστεί μεγάλη φθορά. Παράλληλα ολοκληρώθηκε η καταγραφή των φθορών και ετοιμάζεται η μελέτη συντήρησης του υλικού, ώστε να βρεθεί χρηματοδότηση για μια πιο εκτεταμένη εργασία. Ταυτόχρονα προγραμματίζονται και σωστικές εργασίες στο καθολικό της Μονής, που είναι ένα από τα ωραιότερα δείγματα της Παλαιολόγειας Εποχής.

eggrafo_ziteias_toy_18oy_aiona.jpg
Έγγραφο ζητείας του 18ου αιώνα (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)
mhniaio_ianoyarioy_16oy_aiona-symplirosi_xylinis_pinakidas.jpg
Συμπλήρωμα ξύλινης πινακίδας σε Μηνιαίο του 16ου αιώνα (Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας)

Ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι ένα χρυσόβουλο του 1336, που αποδίδεται στον βυζαντινό αυτοκράτορα Ανδρόνικο τον Γ’ τον Παλαιολόγο και το οποίο κατοχυρώνει την περιουσία του μοναστηριού. Χορηγοί για το κτίσιμο της Μονής θεωρούνται οι «σεβαστοκράτορες» Κωνσταντίνος και Θεόδωρος, συνδιοικητές της Θεσσαλίας κατά το διάστημα 1289-1303. Ως προς το θέμα της ονομασίας, η Μονή αρχικά ήταν αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Σε διασωθέντα έγγραφα και σε κώδικες αναφέρεται ότι μέχρι και τον 18ο αιώνα η ονομασία της «Μεταμορφώσεως» εναλλάσσεται με αυτήν της Ολυμπιώτισσας, ενώ αναφέρεται και παράλληλος εορτασμός των δύο εορτών του Αυγούστου.

Πηγή: ethnos.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here